kleszzc

Kleszcze występują w miejscach porośniętych trawą lub krzewami. Zarośla stanowią bowiem idealne miejsce oczekiwania na swoją „ofiarę”. Spacerując po lesie, łące lub parku czy wypoczywając na rzeką albo jeziorem jesteśmy narażeni na spotkanie kleszcza.

Gdy temperatury w ciągu doby przekroczą 5-7°C i jest wilgotno kleszcze rozpoczynają swoją aktywność sezonową. Począwszy od marca po przebudzeniu ze snu zimowego muszą znaleźć żywiciela. Pierwszy szczyt aktywności sezonowej przypada na marzec-czerwiec, drugi zaś przypada we wrześniu. Aktywność kleszczy kończy się z chwila obniżenia średnia temperatura powietrza poniżej 5-7°C co zazwyczaj w Polsce przypada w październiku i listopadzie. Sezon aktywności może być zaburzony poprzez anomalie występujące w przyrodzie, kleszcza można spotkać nawet w grudniu, gdy temperatury dobowe przekroczą 5-7°C.

Ryzyko kontaktu z kleszczem można ograniczyć poprzez:

  • właściwe ubranie - wybierając jasną odzież szybciej i łatwiej dostrzeżesz kleszcza, natomiast zakładając bluzę z długim rękawem lub kurtkę, długie spodnie (nogawki należy wpuścić do skarpetek), zakryte buty oraz kapelusz lub czapkę utrudnisz pasożytom dostęp do skóry.
  • stosowanie repelentów (preparaty odstraszające) zgodnie z zaleceniami producenta nie należy wydłużać odstępów czasu pomiędzy ich stosowaniem, ponieważ ochrona staje się wtedy nieskuteczna.

Zwykle nie czuć ukąszenia przez kleszcza, gdyż posiadają one w swojej ślinie specjalne substancje znieczulające, dlatego też:

  • po wizycie w lesie lub innym miejscu bytowania kleszczy należy dokładne obejrzeć całe ciało (także w zagłębieniach ciała, np. za uszami czy w zgięciach kolan)
  • wstępne oględziny należy zrobić jeszcze przed wejściem do domu, ponieważ kleszcze przyniesione w ubraniu do domu potrafią przeżyć w pomieszczeniach wiele miesięcy, następnie należy obejrzeć dokładnie również zakryte części ciała, w tym również przejrzeć włosy u dzieci, po zauważeniu kleszcza, należy jak najszybciej go usunąć.

Jak usunąć kleszcza? 

Kleszcze usuwamy wyłącznie mechanicznie przy pomocy pęsety lub odpowiednich przyrządów do usuwania kleszczy. Zabieg ten wykonujemy niezwłocznie po zauważeniu kleszcza, aby zminimalizować ryzyko zakażenia. Wyciągając kleszcza chwytamy go, jak najbliżej skóry, za przednią część ciała i pewnym ruchem pociągamy ku górze, należy jak najmniej przy nim manipulować lub zgniatać.
Ranę po ukąszeniu dokładnie oczyszczamy środkiem dezynfekującym. nie należy smarować kleszcza żadną substancją, aby nie zwiększać ryzyka zakażenia.
Jeśli usunięcie kleszcza sprawia trudności lub nie mamy w tym wprawy, należy zwrócić się o pomoc do lekarza.

Miejsce po ukąszeniu obserwujemy przez kilkanaście dni, zwracamy również uwagę na ogólne samopoczucie. Jeżeli pojawią się niepokojące objawy tj. osłabienie, ból głowy, gorączka, ból mięśni lub pierścieniowate zaczerwienienie skóry wokół ukąszenia należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.

Pamiętaj!

Jak najwcześniejsze usunięcie kleszcza znacząco zmniejsza ryzyko ewentualnego zakażenia. Ocenia się, że nawet jeśli kleszcz był zakażony to w przypadku usunięcia go ze skóry do 12 godzin od momentu ukąszenia – liczba krętków boreliozy, która przedostanie się do organizmu człowieka będzie zbyt mała, aby spowodować zakażenie.

Kleszcze groźne dla zdrowia

Choroby przenoszone przez kleszcze są ważnym i narastającym problemem epidemiologicznym i klinicznym na świecie i w Polsce. Do zachorowań najczęściej rozpoznawanych w Polsce należą borelioza oraz kleszczowe zapalenie mózgu.

Zakażenie boreliozą w pierwszej fazie przebiega bezobjawowo. Widoczne objawy w postaci okrągłego lub owalnego rumienia o czerwonym zabarwieniu mogą pojawić się w ciągu kilku tygodni od ugryzienia. Objawy te są niebolesne, zmieniające się wraz z upływem czasu aż do całkowitego zniknięcia. Zakażeniu towarzyszyć mogą również objawy grypopodobne oraz senność czy zaburzenia równowagi.

Każde podejrzenie zakażenia należy skonsultować z lekarzem. Boreliozę leczy się terapią antybiotykową wyłącznie pod kontrolą specjalisty. Jeżeli u chorego nie występuje typowy rumień wędrujący rozpoznanie boreliozy wykonuje się poprzez badanie krwi.

Kleszczowe zapalenie mózgu może przebiegać bezobjawowo, łagodnie lub ciężko prowadząc do kalectwa, a nawet śmierci. Objawy kleszczowego zapalenia mózgu występują dwuetapowo: w pierwszych tygodniach od ugryzienia mogą pojawić się objawy przypominające grypę (gorączka, bóle mięśni). Po kilku dniach od ustąpienia pierwszych symptomów dolegliwości wracają, dodatkowo towarzyszyć im mogą jeszcze inne tj. nudności, utrata przytomności czy zespół zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych.

Zabezpieczeniem przed kleszczowym zapaleniem mózgu jest szczepienie, które uodparnia nasz organizm na tę chorobę. Warto je wykonać zimą lub wczesną wiosną, przed pierwszym wzrostem aktywności kleszczy.


Źródło:
https://gis.gov.pl/zdrowie/uwaga-kleszcze-to-powazne-zagrozenie-dla-naszego-zdrowia-przepis-gis-na-bezpieczne-wakacje/
https://gis.gov.pl/zdrowie/kleszcze-jak-sie-przed-nimi-chronic/


 

Kleszczowe zapalenie mózgu to ostra choroba wirusowa, która często wiąże się z powikłaniami neurologicznymi. Źródłem infekcji może być ukąszenie przez zakażonego kleszcza, poprzez spożycie niepasteryzowanego mleka zakażonego zwierzęcia lub znacznie rzadziej poprzez transfuzję krwi lub przeszczep narządu od osoby w fazie wiremii. Okres inkubacji choroby wynosi od 7 do 14 dni. W pierwszej fazie, zakażenie przebiega bezobjawowo lub wywołuje objawy podobne do grypy. U części osób zakażonych, po 7-14 dniach dochodzi do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego. Może dojść do zapalenia rdzenia kręgowego, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych. U 35%–58% chorych z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego dochodzi do trwałych powikłań neurologicznych, a u ok. 1/100 chorych zakażenie kończy się zgonem.

Pamiętaj, że:

  • Nie da się łatwo uchronić przed ukąszeniami kleszczy i nie da się przewidzieć czy dany kleszcz przenosi wirusa,
  • Szczepienie jest obecnie jedynym skutecznym sposobem uchronienia się przed tą ciężką chorobą i jej powikłaniami,
  • Żeby utrzymać ochronę przed zakażeniem konieczne jest przyjęcie 3 dawek szczepienia pierwotnego oraz dawkę przypominającą co 3-5 lat.

W Polsce liczbę zachorowań na kleszczowe zapalenie mózgu szacuje się na 150 do ponad 250 przypadków rocznie. Najwięcej zachorowań obserwuje się w rejonach północno-wschodniej Polski (do 80% zakażeń w danym roku). Sezonowość zachorowań wiąże się z dwoma okresami aktywności kleszczy: dominującym – wiosenno-letnim i słabszym – jesiennym. Na świecie odnotowuje się rocznie ponad 10,000 zachorowań na kleszczowe zapalenie mózgu, głównie w północno-wschodnich oraz środkowych regionach Europy oraz w północnych regionach Azji.


Źródło: szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/kleszczowe-zapalenie-mozgu/


Najpewniejszym sposobem zabezpieczenia się jest szczepienie ochronne zalecane szczególnie osobom przebywającym na terenach o nasilonym występowaniu tej choroby, tj.:

  • ludziom zatrudnionym przy eksploatacji lasu,
  • stacjonującemu wojsku,
  • funkcjonariuszom straży pożarnej i granicznej,
  • rolnikom,
  • młodzieży odbywającej praktyki,
  • turystom i uczestnikom obozów i kolonii.

Decyzję o szczepieniu należy każdorazowo skonsultować z lekarzem. Należy także pamiętać, że szczepienie to nie chroni przed innymi chorobami odkleszczowymi, takimi jak np. borelioza.

Tabela 1. Sytuacja epidemiologiczna w zakresie kleszczowego zapalenia mózgu (opracowanie Oddział Epidemiologii Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Poznaniu)

tab1

Wykres 1. Sytuacja epidemiologiczna w zakresie kleszczowego zapalenia mózgu. (opracowanie Oddział Epidemiologii Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Poznaniu).

 wyk1


Źródło: wsse-poznan.pl/menu-strony/oddzialy/oddzial-epidemiologii/choroby-zakazne


W Polsce w okresie od 01.01.-15.03.2019r. stwierdzono 15 zachorowań na kleszczowe zapalenie mózgu (dane z PZH).

W powiecie gnieźnieńskim w 2018r. oraz w okresie od 01.01.2019r. do 15.03.2019r. nie odnotowano zachorowań na kleszczowe zapalenie mózgu (dane z PZH).

Borelioza z Lyme

Jest wieloukładową chorobą zakaźną, wywołaną przez bakterie – Borrelia burgdorferi. Jest to najczęściej występująca choroba przenoszona przez kleszcze w Ameryce Północnej, w Europie i Azji.

Do zakażenie człowieka dochodzi na skutek ukłucia przez zakażonego kleszcza. Jest on przenosicielem (wektorem) zarazka – pobierając krew zakażonego zwierzęcia, głównie drobnych gryzoni, zwierząt dzikich i ptaków, sam ulega zakażeniu, a następnie żerując, przekazuje krętki swojemu żywicielowi – np. człowiekowi.
Po 7-10 dniach od ukłucia przez zakażonego kleszcza pojawia się w tym miejscu zmiana skórna, która następnie (w okresie nawet do kilku tygodni) powiększa się, tworząc czerwoną lub sinoczerwoną plamę – tzw. rumień wędrujący.

rumien

Jest to najbardziej typowy z objawów boreliozy, występujący we wstępnej fazie choroby. Szacuje się, że występuje u 40-50 % chorych. Miejscowej zmianie skórnej towarzyszą często objawy uogólnione, takie jak: zmęczenie, ból mięśni, gorączka, ból głowy, sztywność karku. Brak rozpoczęcia leczenia może prowadzić w konsekwencji do wystąpienia fazy późnej (bawet po kilku latach od ukłucia) obejmującej m.in.: zapalenia opon mózgowo – rdzeniowych oraz mózgu, zapalenia nerwów, zapalenia stawów lub zaburzenia rytmu pracy serca.
Leczenie obejmuje podawanie antybiotyków przez min. 3-4 tygodnie.
Przebycie zakażenia nie daje trwałej odporności i nie chroni przed ponownym zakażeniem. Nie ma dostępnej szczepionki przeciwko tej chorobie.

Borelioza od roku 1996 roku podlega w Polsce obowiązkowi zgłaszania i rejestracji.
W pierwszym roku zanotowano 751 przypadków tej choroby i od tego momentu liczba rejestrowanych zachorowań systematycznie wzrasta.

 

 Tabela 2. Sytuacja epidemiologiczna w zakresie boreliozy. (opracowanie Oddział Epidemiologii Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Poznaniu)

tab2

 Wykres 2.Zapadalność na boreliozę w Wielkopolsce na tle Polski w latach 2010-2018 (opracowanie Oddział Epidemiologii Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Poznaniu)

wyk2

Należy również pamiętać, iż kleszcze będące wektorami krętków Borrelia burgdorferi mogą jednocześnie przenosić inne zarazki chorobotwórcze dla człowieka.


Źródło: wsse-poznan.pl/menu-strony/oddzialy/oddzial-epidemiologii/choroby-zakazne


W Polsce w okresie od 01.01.-15.03.2019r. stwierdzono 2477 zachorowań na boreliozę.(dane z PZH).

Tabela 3. Zachorowania na boreliozę w powiecie gnieźnieńskim w 2018r. (opracowania własne PSSE Gniezno)

tab3

Zapadalność na boreliozę w powiecie gnieźnieńskim w 2017 r. wynosiła 13,8, a w 2018r. 15,8.

Tabela 4. Zachorowania na boreliozę w powiecie gnieźnieńskim od 1.01.- 15.03. 2019r. (opracowania własne PSSE Gniezno)

 tab4

Laboratorium Mikrobiologii i Parazytologii WSSE w Poznaniu wykonuje badania w kierunku boreliozy i kleszczowego zapalenia mózgu. Badania te są akredytowane.
Zgodnie z rekomendacjami Konsultanta Krajowego w dziedzinie chorób zakażnych w celu potwierdzenia objawów klinicznych boreliozy należy wykonać następujące badania:

  1. Etap badania-badanie metodą ELISA stwierdzenie przeciwciał w klasie IgM i IgG.
  2. Etap badania ?wynik dodatni lub wątpliwy musi być potwierdzony testem Western blot.

 UWAGA !!
Badania kleszczy Laboratorium nie wykonuje, ponieważ badanie kleszcza usuniętego ze skóry pacjenta (poszukiwanie w nim DNA Borelia burgdorferii ) NIE MOŻE BYĆ UZNAWANA JAKO METODA DIAGNOSTYCZNA !
Badanie kleszczy na obecność Borelia burgdorferii wykonuje Centrum Badań DNA Sp. z o.o.ul. Inflancka 25, 61-132 Poznań (z: Oddział Epidemiologii Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Poznaniu


Źródło: wsse-poznan.pl/menu-strony/oddzialy/oddzial-epidemiologii/choroby-zakazne


Materiały do pobrania:

Ulotka - Uwaga Kleszcze! Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny Zakład Epidemiologii https://wsseopole.pis.gov.pl/plikijednostki/wsseopole/userfiles/Uwaga%20kleszcze!%20-%20ulotka%20PZH.pdf

Ulotka – Sezon na kleszcza gis.gov.pl/wp-content/uploads/2018/04/Kleszcze-ulotka.pdf

 Filmik Uważaj na kleszcze! https://gis.gov.pl/zdrowie/kleszcze-jak-sie-przed-nimi-chronic/